BBC News

Lunarna Nova godina: Da li se proslavlja u znaku mačke ili zeca

Lunarna Nova godina: Da li je narednih 12 meseci u znaku mačke ili zecaThe British Broadcasting Corporation Više od milijardu i po ljudi dočekaće lunarnu Novu godinu ovog vikenda. Ipak, običaji i tradicija nisu isti među zajednicama koje obeležavaju ovaj događaj. Različiti narodi se čak ne slažu ni oko toga u kom je znaku zodijaka […]

Lunarna Nova godina: Da li je narednih 12 meseci u znaku mačke ili zeca
The British Broadcasting Corporation

Više od milijardu i po ljudi dočekaće lunarnu Novu godinu ovog vikenda.

Ipak, običaji i tradicija nisu isti među zajednicama koje obeležavaju ovaj događaj.

Različiti narodi se čak ne slažu ni oko toga u kom je znaku zodijaka naredna godina.

Kinezi dočekuju godinu zeca, a u Vijetnamu će narednih 12 meseci biti u znaku mačke.

Stoga, ko je u pravu?

„Ja sam srećna što je ta razlika uopšte uočena“, kaže doktorka Nguen Fuong Mai, čija istraživanja obuhvataju komunikaciju među kulturama i upravljanje pristrasnostima.

Doktorka Nguen je holandsko-vijetnamska naučnica koja se usavršavala u oblasti kulturnih raznolikosti i živi u Australiji.

Nedavno je otputovala u Hanoj da bi posetila porodicu za Tet, što je vijetnamski izraz za lunarnu Novu godinu.

Nguyen Phuong Mai hugging her mum

Nguyen Phuong Mai
Ngujen Fuong Mai je otputovala u Hanoj kako bi posetila majku tokom novogodišnjih praznika

Ona je 2016. pisala na njenom blogu o razočaranju koje osećaju Vijetnamci i drugi Azijati koji nisu poreklom iz Kine, kad im ljudi čestitaju „kinesku Novu godinu“.

„Korejci, Vijetnamci i mnoge druge azijske zajednice slave njihovu novu godinu govoreći: ‘Srećna vam lunarna Nova godina’.

„Bilo bi lepo kad bi dobronamerni stranci zapamtili da dobre namere ne opravdavaju neznanje“, navodi ona.

Lunarna Nova godina

BBC

Australijsko razočaranje

Prošle nedelje je vijetnamska zajednica u Sidneju izrazila razočaranje zbog odsustva mačke iz gradskih proslava u čast lunarne Nove godine.

„Iako mnogi stanovnici Sidneja imaju nekakve veze sa Vijetnamom, na javnim mestima i ustanovama se prikazuje samo zec, a mačka se ne pominje u promotivnom materijalu za proslave lunarne Nove godine“, napisao je australijski državni emiter ABC.

Illuminated artwork of rabbits dancing in Sydney, Australia 2019

Getty Images
Sidnej je proslavio lunarnu Novu godinu uz kineski zodijak i umetničke postavke, a ovako je bilo 2019.

Dodaje se da su bile potrebne godine lobiranja da se ime promeni u Sidnejski festival lunarne Nove godine.

„Na taj način se obuhvatilo više kultura, uprkos protivljenju nekih pripadnika kineske zajednice“, navodi se u reportaži.

Doktorka Nguen ističe da je nezadovoljstvo usledilo zbog izostanka raznolikosti i inkluzije.

A large group of people sitting on mats making rice cakes

Getty Images
Vijetnamske zajednice se zbližavaju tokom pripreme pirinčanih kolača za proslavu lunarne Nove godine

„Jeste, lunisolarni kalendar su izmislili Kinezi, mi to priznajemo“, kaže ona za BBC.

Dodaje da i oni u okviru sinosfere (istočno-azijska kulturološka sfera) računaju novu godinu na isti način.

„Ali naša dela, nasleđe, osećanja vezana za to, stalna sila uspostavljanja identiteta utkana u tako značajne događaje su drugačiji.

„To nije kulturološko vlasništvo samo jedne zemlje ili zajednice“, navodi doktorka.

Children pose for a photo in front of a display of butterflies and a cat

Reuters
Vijetnamci će narednih 12 meseci da obeležavaju u znaku mačke

„Naravno, postoje sličnosti u našim novogodišnjim tradicijama.

„Ali kad sam u Australiji i vidim da se sve što ima veze sa lunarnom Novom godinom u radnjama i u gradu odnosi na kinesku zajednicu, ne mogu da se ne osetim odbačeno“, kaže.

Packing Banh Chung (sticky rice cake), a traditional Vietnamese rice cake which is made from glutinous rice, mung beans, pork and other ingredients, being held in someone's hands above a vat of rice

Getty Images
Pirinač je glavni sastojak za trpezu koja se priprema povodom proslave lunarne Nove godine širom istočne i jugoistočne Azije

Kineska ekonomska sila

„Ova napetost je i te kako stvarna za ljude koji s pravom osećaju da imaju vlastitu tradiciju, ali je ona zakopana ispod nadmoćne kulturno-ekonomske sile Kine“, kaže profesor Robert Andre Lefler.

On je predsednik odseka Azijskih studija i istorije na koledžu Beloi u američkoj saveznoj državi Viskonsin.

„I to se ne dešava samo danas. To se oduvek dešavalo.

„Puka težina kineskog stanovništva i tradicije, i napadna dominacija kineske kulture u regionu oduvek je bila prisutna“, navodi on.


Kako izgleda proslava lunarne Nove godine u Kini posle ukidanja nulte-kovid“ politike:

Proslava lunarne Nove godine: „Jedva čekam da vidim porodicu prvi put od početka pandemije“
The British Broadcasting Corporation

Doktorka Nguen ističe da je pozdravljanje ljudi rečima „Srećna lunarna Nova godina“ najbolje rešenje.

„Razlika između znaka mačke i zeca u zodijaku je dobar primer.

„Pokazuje kako se kultura, kad uđu u neku zajednicu, pomeša sa lokalnim običajima i tradicijom i na kraju dobije novi oblik sa različitim značenjem i značajem“, objašnjava Ngujen.

Uticaj poljoprivrednog života

Painting of a farmer and ox plow

Getty Images
Drevni crtež iz Kine prikazuje farmera, vola i plug, što je uobičajeni prikaz poljoprivrednog života u zemlji više od hiljadu godina

Lunarnu Novu godinu određuje lunisolarni kalendar, za koji se istoričari uopšteno slažu da je star najmanje 2.500 hiljade godina.

„Ukratko, smatram da kalendar potiče od toga što su ljudi organizovali poljoprivredni život oko mesečevih faza.

„Rast i opadanje mesečevih ciklusa upućivali su poljoprivrednike na rad ili odmor“, objašnjava profesor Lefler.

Kako i zašto su stari Kinezi povezali 12 životinja sa lunarnom godinom da bi stvorili dvanaestogodišnji horoskopski ciklus ostaje misterija, a mnoge mitske priče i bajke zastupaju različite teorije.

Grnčarski artefakti koji su pronađeni u Kini i potiču iz osmog veka, međutim, već sadrže ilustracije 12 životinja zodijaka.

Two women wearing face masks in front of a pottery rabbit shop for the upcoming Chinese Lunar New Year in a supermarket in Beijing, China on 11 January 2023

EPA
Kinezi slave godinu zeca pošto je vlada ukinula „nultu-kovid“ politiku

Trikovi

Jedna narodna priča govori o trci koju su životinje organizovale da bi odredile njihov redosled u horoskopu:

„Pacov se služi trikovima i stiže prvi tako što se popeo na leđa vola, a potom skočio napred u poslednji čas.“

Redosled tih 12 životinja je: pacov, vo, tigar, zec, zmaj, zmija, konj, ovca, majmun, petao, pas i svinja.

Vijetnamska verzija je: pacov, bizon, tigar, mačka, zmaj, zmija, konj, ovca, majmun, petao, pas i svinja.

The 12 signs of the Chinese zodiac

Getty Images
12 znakova kineskog zodijaka

Vijetnamska ljubav prema mačkama

Ali zašto je ovo godina mačke u Vijetnamu, a zeca u Kini?

People pose in front of a giant cat in a Hanoi park

Reuters

Giang Nguen, glavni urednik BBC servisa na vijetnamskom, smatra da je razlog za istaknuto mesto mačke taj što je ona mnogo više deo vijetnamske kulture nego što su to zečevi.

„Ja sam primetio da su vijetnamske narodne pesme uvek pune priča o mačkama.

„To pokazuje da je ova životinja dugo bila sastavni deo vijetnamskog ruralnog života“, kaže on.

Dodaje da se zec u književnosti pojavljivao gotovo isključivo u vezi sa mesecom, što sugeriše da je on uvezen u njihovu kulturu.

„Neki kulturološki komentatori u Istočnoj Aziji imaju običaj da kažu: ‘Zečevi su životinje hladnije klime, tako da oni nisu prirodni proizvod tropskih močvara Vijetnama’.

„Mačke, s druge strane, mora da su pripitomili drevni narodi koji su vekovima živeli u današnjem Vijetnamu ili jugoistočnoj Aziji.

„I izgleda da Vijetnamci vole mačke, dok su im zečevi poprilično strani“, navodi Giang Ngujen.

Stickers with images of a cat on display at a Tet fair in the Old Quarter of Hanoi, Vietnam

Getty Images / Linh Pham
Nalepnice sa likom mačke prodaju se prilikom proslava lunarne Nove godine u Vijetnamu

Karakteristike znakova zodijaka

Ako i mačka i zec predstavljaju narednu godinu, da li to znači da karakteristike ove dve životinje imaju jednak uticaj na ljude rođene u ova dva znaka?

Prema kineskom predanju, obe životinje imaju određene osobine.

Ali korišćenje zodijaka i životinje koja je obeležavala godinu kada je neko rođen da bi se reklo nešto o njihovom karakteru ili predvidela budućnost. skorija je pojava.

Istoričari to doživljavaju kao moderan običaj, zato što se takva verovanja ne pominju u drevnim kineskim spisima.

A man in Indonesia surrounded by Lunar New Year decorations holds gifts depicting rabbits

Getty Images
Prodavac u Indoneziji koji drži poklone u obliku zeca

Pored horoskopskog znaka, razlike u načinu na koji se slavi se mogu pronaći i u hrani, poklanjanju novca „za sreću“ i onome što ljudi rade tokom porodičnih okupljanja.

Crveni donji veš

Na primer, crvena boja, koja je simbol nove godine u Kini i Hong Kongu, mnogo je manje dominantna prilikom Seolala, korejske lunarne Nove godine.

Korejci slave Novu godinu u isto vreme kad i Kinezi, sem u retkim slučajevima svakih nekoliko godina kad se doček razlikuje za jedan dan.

A father, daughter and mother wearing white, kneeling and bowing in a traditional manner

Getty Images
Sebae, korejski lunarni novogodišnji ritual koji izvode mlađi članovi porodice tako što kleče na zemlji i duboko se klanjaju starijim članovima, i time iskazuju poštovanje

Kad stariji članovi porodice dele novac za sreću mlađima tokom korejskog novogodišnjeg rituala Sebae, mnogo češće koriste bele koverte nego crvene ili šarene kao Kinezi i Vijetnamci.

A bowl of rice cake soup, consisting of the brothp (guk) with thinly sliced rice cakes (tteok) - it is tradition to eat tteokguk on Lunar New Year's Day because it is believed to grant the consumer good luck for the year and gain a year of age. It is usually garnished with thin julienned cooked eggs, marinated meat, and gim

Getty Images
Teokguk je tradicionalno korejsko jelo koje se jede tokom proslave Nove godine

Za Kineze, crvena ima veliko značenje.

Oni tradicionalno veruju da nošenje crvenog donjeg veša prvih nekoliko dana nove godine odbija zle duhove i donosi sreću.

A visitor hangs a red paper lantern with New Year's wishes during a lantern show on the ancient city wall of Xian in China

Getty Images
Učesnik festivala kači crveni papirni lampion sa novogodišnjim čestitkama u Kini

Putovanje donosi rizik

U svim kulturama koje slave lunarnu Novu godinu, porodično okupljanje je sastavni deo praznika.

Uz praznike dolaze veliko slavlje i radost, ali oni nose i veoma konkretne rizike tokom pandemije korona virusa.

Ovo je prvi Prolećni festival od pojave korona virusa tokom kojeg u Kini više ne važe stroga ograničenja uvedena usled pandemije.

Shanghai's Hongqiao Railway Station filled with people during the annual Spring Festival travel rush ahead of the Chinese Lunar New Year

Reuters
Gužva na železničkoj stanici u Šangaju pred proslavu kineske Nove godine

Reke putnika napuštaju gradove i upućuju se na selo, konačno u mogućnosti da se vrate običajima koji su im bili uskraćivani tri godine.

Zdravstvena upozorenja izdaju se najugroženijima i strahuje se od velikog povećanja broja zaraženih i smrtnih slučajeva.

Veoma je teško izbalansirati želju za povratak u normalan život i vođenje računa o neizvesnim rizicima po zdravlje.

Mnogi Kinezi, i druge nacionalnosti koje slave lunarnu Novu godinu, sada moraju da vagaju i ove faktore.


Lunarna Nova godina – da li je narednih 12 meseci u znaku mačke ili zeca:

Lunarna Nova godina: Da li je narednih 12 meseci u znaku mačke ili zeca
The British Broadcasting Corporation

Pratite nas na Fejsbuku, Tviteru i Vajberu. Ako imate predlog teme za nas, javite se na [email protected]